De muziek
Hoe een roda de samba werkt
Wat een roda de samba is, welke instrumenten je kunt horen, hoe partido-alto-verzen en het gezongen refrein werken, en hoe een kring verschilt van een show.
Boek de avond op de Pedra do Sal ↗Kort antwoord
Een roda de samba is een kring van muzikanten die samen spelen en zingen, terwijl de mensen om hen heen meezingen. Traditionele sambainstrumenten zijn onder meer de pandeiro, tamborim, surdo en cavaquinho, en in de partido-alto-stijl improviseren solisten verzen terwijl iedereen het refrein zingt. Welke instrumenten bij een bepaalde roda aanwezig zijn, bepalen de muzikanten zelf.
Een kring, geen podium
Het woord roda betekent kring. In de beschrijving van IPHAN van de samba van Rio staat dat de praktijk de roda omvat: de muzikanten, de stemmen, de lichamen en de interactie tussen generaties. In een roda zitten de spelers bij elkaar en staat het publiek om hen heen, dichtbij genoeg om terug te zingen. Er is geen eerste rij om te reserveren en geen gordijn, waardoor een roda meer aanvoelt als een gesprek dan als een concert.
De pandeiro
De pandeiro is een handtrommel met een verstembaar vel en metalen schellen in de rand, wat een droger, minder lang aanhoudend geluid geeft dan een tamboerijn. Volgens Wikipedia worden typische patronen gespeeld door afwisselend de duim, de vingertoppen, de handpalm en de muis van de hand te gebruiken, en het instrument kan ook worden geschud. Het wordt gebruikt in verschillende Braziliaanse muziekvormen, waaronder samba, naast choro, coco, capoeira en bossa nova. De speler houdt het in één hand en slaat met de andere op het vel.
De cavaquinho
De cavaquinho is een klein viersnarig instrument uit de gitaarfamilie dat uit Portugal kwam. Wikipedia noemt het een zeer belangrijk instrument in de Braziliaanse samba en choro, bespeeld met een plectrum en met percussief aanslaan dat ritme en harmonie combineert. In een roda is het vaak het instrument waarvan je het heldere getokkel bovenop de drums hoort.
Tamborim en surdo
De tamborim is een kleine ronde Braziliaanse lijsttrommel die het meest met samba wordt geassocieerd en gewoonlijk met een klein houten stokje wordt bespeeld. De surdo is een basdrum die aan een riem of band wordt gedragen en de lage puls draagt. In een Rio-carnavalsband vormen drie surdo's met verschillende stemming het ritmische fundament, volgens Wikipedia. Dit zijn de instrumenten van de carnavalsbands, en wat er bij een kleine roda staat, verschilt.
Partido-alto en het refrein
Partido-alto is een sambastijl waarin een of meer zangers om de beurt verzen improviseren, vaak met elkaar wedijverend, terwijl het koor een refrein zingt waarin meestal iedereen die aanwezig is meedoet. IPHAN registreerde het in 2007, samen met samba de terreiro en samba-enredo, als onderdeel van de sambamatrices van Rio. Het resultaat is vraag en antwoord: als je het refrein kent, ben je deel van de muziek.
Uit de Bahiaanse kring
Samba de roda is een Bahiaanse kringdans uit de regio Recôncavo, gespeeld met dezelfde percussie als bij religieuze ceremonies en met zang, geklap en dans. UNESCO vermeldt het als immaterieel cultureel erfgoed, en Wikipedia zegt dat het de stedelijke sambastijlen in Rio beïnvloedde. De roda die je in Rio hoort, stamt af van die Bahiaanse kring, aangepast aan de straten van de haven.
Pagode en het feest in de achtertuin
Pagode is een stijl die in Rio begon als een subgenre van samba. Wikipedia zegt dat het woord oorspronkelijk een viering met eten, muziek, dans en feest betekende, en dat de oorspronkelijke pagode aan het begin van de jaren tachtig ontstond met de band Fundo de Quintal. Wikipedia noemt de vier-snarige banjo, de tan-tan, een dynamischer type surdo en de hand-repique, een percussie-instrument, onder de instrumenten die deel gingen uitmaken van het pagode-geluid.
Hoe je een goede luisteraar wordt
Een paar gewoonten helpen: ga staan waar je anderen niet in de weg staat, zing het refrein mee als je het kent en laat de muzikanten het voortouw nemen. Als iemand danst, doe dan mee of kijk gewoon toe. Vraag het eerst voordat je dicht bij een speler filmt, en koop een drankje bij een verkoper in de buurt als je dat fijn vindt. Een gids op het gegidste ticket kan je ook vertellen wat er in de muziek gebeurt.
Veelgestelde vragen
Welke instrumenten horen bij een roda de samba?
Samba wordt traditioneel gespeeld op de pandeiro, tamborim, surdo en cuíca, met gitaar en cavaquinho als begeleiding. De bezetting bij een bepaalde roda varieert.
Moet ik de liedjes kennen?
Nee. Bij partido-alto wordt het refrein door iedereen die aanwezig is gedeeld, en de meeste mensen leren het al doende.
Is een roda een show?
Nee. Het is een kring van muzikanten en luisteraars, zonder podium of vaste zitplaatsen.
Bronnen